B&G Wiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Litzedraad

2026-01-12T13:11:29Z

Pvvledder:

Litzedraad is een draadsoort die veel gebruikt wordt wanneer van hoogfrequentstroom sprake is, zoals in radio en televisietechniek. De draad is opgebouwd uit veel dunne koperdraadjes die samengevoegd zijn in een bundel, en deze bundel is omgeven door een isolerende beschermlaag.
=skin effect=
Hoogfrequente stroom heeft de eigenschap dat hij zich voornamelijk voortbeweegt aan de oppervlakte van geleiders. Dit is het zogenaamde “skin effect”. Wanneer wij een [[ferrietantenne]] gebruiken wil men zoveel mogelijk energie van de zender oppikken. Door nu de spoel van litzedraad te maken zijn er veel geleiders die de energie via hun oppervlakte transporteren. Anders gezegd, de weerstand is een stuk minder dan die van een enkele draad. De radio ontvangt dus meer energie uit de lucht en is daarmee gevoeliger. Zwakke radiosignalen kunnen beter worden ontvangen.
=sponswerking=
Litzedraad kan ook gebruikt worden om soldeerverbindingen los te maken. Men duwt een stukje litzedraad op de soldeerpunt. Dan duwt men de hete bout op de las en smelt het soldeer. Het vloeibare soldeer wordt opgezogen door de capillaire werking van het litzedraaad, net als een spons. Het te demonteren onderdeel kan nu eenvoudig worden verwijderd.

[[Categorie: techniek]]

Loop antenne

2026-01-12T12:52:10Z

Pvvledder:

Loop antenne

De volledige naam is Magnetic Loop (Loop=Engels voor kring) Antenna.

Vanouds moet een goede antenne moet voor een goede werking de lengte hebben van minimaal een kwart golflengte of een veelvoud daarvan. Mensen die graag de ether afspeuren naar verre kortegolfstations en klein behuisd zijn of door gemeentelijke regels of gewoon ruimtegebrek geen grote antenne kunnen plaatsen kunnen de ontvangprestaties verbeteren door de plaatsing van een loop antenne. In tegenstelling tot eerdere antennebeschrijvingen gaat het hier om een kleine antenne met specifieke eigenschappen, die gemakkelijk op zolder, op het balkon, in de kamer of in een tuintje kan worden geplaatst.

De antenne bestaat uit een ring van goed geleidend materiaal, zoals koperen buis die de lengte heeft van iets minder dan een tiende deel van de te beluisteren golflengte. De einden van de ring mogen elkaar niet raken maar worden aan elkaar gekoppeld met een [[variabele condensator]]. De ontvanger is via een [[coax kabel]] verbonden met een kleine ring die de lengte heeft van een tiende van de grote ring en die in het vlak van de grote ring wordt opgehangen. De grote en de kleine ring maken geen galvanisch (elektrisch) contact met elkaar.
=luisteren=
De antenne is het gevoeligst in het vlak van de ring. Er is dus sprake van het [[richteffect]]. Hij kan gewoon op een houten of plastic standaard worden gemonteerd zodat hij makkelijk in de goede richting kan worden gedraaid. Wanneer de radio aan de antenne is gekoppeld draait men de condensator langzaam tot het geluid haar maximale sterkte heeft. Nu is de antenne precies afgestemd op de frequentie. Een groot voordeel van deze antenne is dat er weinig hinder is van storende elektromagnetische straling zoals het geknetter van TL lampen en lichtdimmers. Het enige nadeel is dat voor een andere frequentie de variabele condensator weer moet worden gedraaid.
=ook zenden=
De loop antenne is een bijzondere antenne omdat hij op de afgestemde frequentie zeer gevoelig is. Dit type antenne is ook gebruikt voor militaire doeleinden en voor andere diensten. Ook bij veel zendamateurs is de populariteit van deze antenne groeiend, vooral vanwege de kleine afmetingen en prettige eigenschappen. Veel zendamateurs kiezen ervoor deze antenne zelf te maken met materiaal uit de bouwmarkt. Zo kan met weinig vermogen toch over grote afstanden gewerkt worden. En dat geeft uiteraard een heerlijk gevoel als je vanuit je kamer zo maar even met een Argentijnse zendamateur kan praten. Omdat bij het zenden een hoge spanning staat tussen de einden van de ring moet de [[variabele condensator]] hierop berekend zijn. Hij moet een grote afstand hebben tussen de platen zodat er geen vonkoverslag plaats vindt. Een Vacuümcondensator is een goede oplossing daar deze bestand is tegen hoge spanningen. Met een elektromotortje wordt deze condensator afgestemd op de gewenste frequentie.

[[Categorie: Techniek]]

Loop antenne

2026-01-12T12:48:13Z

Pvvledder:

Loop antenne

De volledige naam is Magnetic Loop (Loop=Engels voor kring) Antenna.

Vanouds moet een goede antenne moet voor een goede werking de lengte hebben van minimaal een kwart golflengte of een veelvoud daarvan. Mensen die graag de ether afspeuren naar verre kortegolfstations en klein behuisd zijn of door gemeentelijke regels of gewoon ruimtegebrek geen grote antenne kunnen plaatsen kunnen de ontvangprestaties verbeteren door de plaatsing van een loop antenne. In tegenstelling tot eerdere antennebeschrijvingen gaat het hier om een kleine antenne met specifieke eigenschappen, die gemakkelijk op zolder, op het balkon, in de kamer of in een tuintje kan worden geplaatst.

De antenne bestaat uit een ring van goed geleidend materiaal, zoals koperen buis die de lengte heeft van iets minder dan een tiende deel van de te beluisteren golflengte. De einden van de ring mogen elkaar niet raken maar worden aan elkaar gekoppeld met een [[variabele condensator]]. De ontvanger is via een [[coax kabel]] verbonden met een kleine ring die de lengte heeft van een tiende van de grote ring en die in het vlak van de grote ring wordt opgehangen. De grote en de kleine ring maken geen galvanisch (elektrisch) contact met elkaar.
=luisteren=
De antenne is het gevoeligst in het vlak van de ring. Er is dus sprake van het [[richteffect]]. Hij kan gewoon op een houten of plastic standaard worden gemonteerd zodat hij makkelijk in de goede richting kan worden gedraaid. Wanneer de radio aan de antenne is gekoppeld draait men de condensator langzaam tot het geluid haar maximale sterkte heeft. Nu is de antenne precies afgestemd op de frequentie. Een groot voordeel van deze antenne is dat er weinig hinder is van storende elektromagnetische straling zoals het geknetter van TL lampen en lichtdimmers. Het enige nadeel is dat voor een andere frequentie de variabele condensator weer moet worden gedraaid.
=ook zenden=
De loop antenne is een bijzondere antenne omdat hij op de afgestemde frequentie zeer gevoelig is. Dit type antenne is ook gebruikt voor militaire doeleinden en voor andere diensten. Ook bij veel zendamateurs is de populariteit van deze antenne groeiend, vooral vanwege de kleine afmetingen en prettige eigenschappen. Veel zendamateurs kiezen ervoor deze antenne zelf te maken met materiaal uit de bouwmarkt. Zo kan met weinig vermogen toch over grote afstanden gewerkt worden. En dat geeft uiteraard een heerlijk gevoel als je vanuit je kamer zo maar even met een Argentijnse zendamateur kan praten. Omdat bij het zenden een hoge spanning staat tussen de einden van de ring moet de condensator hierop berekend zijn. Hij moet een grote afstand hebben tussen de platen zodat er geen vonkoverslag plaats vindt. Een Vacuümcondensator is een goede oplossing daar deze bestand is tegen hoge spanningen. Met een elektromotortje wordt deze condensator afgestemd op de gewenste frequentie.

[[Categorie: Techniek]]

Categorie:Techniek

2025-12-01T13:26:18Z

Pvvledder:

Direct drive
Platenspelers, pick-ups, zijn er in vele vormen met verschillende soorten aandrijving. Eerst gebruikt men een wieltje dat door de as van de motor wordt aangedreven. Dat wieltje drijft het plateau waarop de plaat ligt aan. De aandrijfas heeft verschillende diktes zodat de draaisnelheid van het plateau kan worden veranderd. Met een handeltje kan het aandrijfwieltje van het dunne naar het dikkere deel van de aandrijfas worden gebracht. Zo heeft men 33 1/3 of 45 toeren per minuut. Het nadeel van dit systeem is de zogenaamde rumble, gerommel bij het geluid. Daarom past men later een snaaraandrijving toe waardoor de storende geluiden nagenoeg verdwijnen. Weer later komt de "direct drive" aan de beurt. Een motor vormt een eenheid met de as van het plateau zodat er geen tussenliggende onderdelen zijn die gerommel veroorzaken. De draaisnelheid wordt nu elektronisch geregeld.

[[Category:Techniek]]

Categorie:Techniek

2025-12-01T13:25:12Z

Pvvledder:

Categorie:Techniek

2025-12-01T13:16:56Z

Pvvledder:

Categorie:Techniek

2025-12-01T13:14:34Z

Pvvledder:

Categorie:Techniek

2025-12-01T13:11:48Z

Pvvledder:

Categorie:Techniek

2025-12-01T13:06:38Z

Pvvledder:

Transformator

2025-12-01T12:47:56Z

Pvvledder:

De transformator is een onmisbaar stukje techniek. Een transformator wordt gebruikt om de elektrische spanning in een geleider te verlagen of te verhogen. Het bekendst is de transformator, ook kort wel trafo genoemd, in onze radio of bandrecorder en oplaadapparaten. Meestal maakt de trafo van de 230 volt die uit het stopcontact komt een ongevaarlijke 5, 9, 12 of 15 volt. Dat is de spanning waarop veel apparaten in huis werken.
==up en down==
De trafo bestaat uit drie delen: twee spoelen koperdraad en een kern van ijzer. De werking is als volgt: Op de eerste wikkeling, de primaire, wordt een bepaalde wisselspanning aangesloten. Hierdoor ontstaat een magnetisch veld dat door de ijzeren kern sterk geconcentreerd wordt. Bij netvoeding wisselt de stroomrichting 50 keer per seconde van richting. Hierdoor wisselt ook het magnetisch veld 50 keer per seconde van richting. Dit wisselende magnetisch veld induceert in de tweede spoel, de secundaire wikkeling, een elektrische spanning. De hoogte van die spanning is afhankelijk van de verhouding tussen het aantal wikkelingen in de primaire en secundaire spoel. Bijvoorbeeld: Op de primaire wordt een wisselspanning aangesloten van 230 volt. Deze primaire heeft 100.000 wikkelingen dun draad. De secundaire heeft 10.000 wikkelingen. Dat is een tiende van het aantal wikkelingen van de primaire. Daardoor wordt in de secundaire spoel een spanning opgewekt die een tiende bedraagt van de primaire. De trafo heeft nu 230 volt teruggebracht tot 23 volt.
==in de tv van toen==
Om een zeer hoge spanning te verkrijgen aan de beeldbuis van de oudere televisietoestellen wordt gebruik gemaakt van een speciale hoogspanningstransformator. Om te beginnen wordt een schakeling aangebracht die een wisselspanning met een laag voltage opwekt met een hoge frequentie, tegen de 20.000 keer per seconde. Deze spanning gaat in de primaire wikkeling van de trafo, en omdat de secundaire wikkeling veel meer wikkelingen heeft dan de primaire wordt de spanning sterk verhoogd. In de oude televisie is vaak een zachte hoge pieptoon te horen die wordt veroorzaakt door deze schakeling. Voor oren van meer dan twintig jaar oud is de toon onhoorbaar.
=in de auto=
Andersom kan ook. In de auto wordt, als het geen diesel is, van de accuspanning van 12 volt een spanning van ongeveer 30.000 volt gemaakt zodat de bougie in de motor kan vonken. Dat gebeurt doordat in de motor een voorziening is aangebracht die de 12 volt snel achtereen onderbreekt. Deze verandering van 12 naar 0 volt zorgt dat in de bobine, ook een soort trafo, de spanning heel hoog wordt. Via een bougiekabel gaat de spanning naar de verdeler die ervoor zorgt dat de stroom naar de juiste bougie gaat om op het goede moment te vonken zodat het mengsel van benzine en lucht ontbrandt.
==scheiding==
En dan hebben we ook nog de scheidingstransformator. Wanneer de heer des huizes in de badkamer zijn elektrisch scheerapparaat gebruikt betrekt hij de energie uit het lichtnet door middel van een scheidingstransformator. Deze is aangebracht tussen de bedrading van het lichtnet en het stopcontact in het kastje boven de wastafel in de badkamer, waar de relatieve vochtigheid zeer hoog kan zijn. Vocht en elektriciteit horen niet bij elkaar te komen. Dat is gevaarlijk. De energie van het lichtnet komt niet verder dan de primaire wikkeling van de transformator. De spanning in de secundaire wikkeling kan niet wegvloeien naar de aarde wanneer de gebruiker een van de draden zou aanraken. Het is een extra veiligheidsvoorziening want scheren is bij voorkeur toch geen schokkende ervaring. Voorkomen is beter dan schokken krijgen.
[[categorie:apparaat]]

Bliksembeveiliging

2025-12-01T12:32:53Z

Pvvledder:

==bliksems!==
Overspanningsbeveiliging is een belangrijk onderdeel van een elektrische installatie. Dit geldt voor alle apparaten die met elektriciteit werken zoals de elektriciteitsvoorziening en communicatieapparatuur zoals radio, televisie en ook computers. Wanneer bijvoorbeeld een stroomgeleider, zoals een antenne-installatie door de bliksem getroffen wordt komt er een spanning van vele duizenden kilovolt op te staan. De bliksem hoeft niet eens direct de geleider te treffen, een ontlading in de buurt wekt al een hoge spanning op in geleiders, een Electro Magnetische Puls, de [[EMP]]. Deze is uitermate schadelijk voor de aangesloten apparaten en de mogelijke gebruikers. Het is derhalve belangrijk dat deze hoge spanning naar de aarde wordt geleid zonder het apparaat te bereiken. Hiervoor dient de bliksembeveiliging. Een geleider met een goed aardcontact wordt tot op een kleine afstand van de geleider bevestigd. De normale spanning op de geleider is te zwak om deze afstand te overbruggen maar een hoogspanning zal liever de makkelijke weg naar de aarde nemen dan de weg naar het te beveiligen apparaat. Dit soort beveiligingen wordt ook toegepast bij hoogspanningsinstallaties die door hun lange bovengrondse draden makkelijk door bliksem worden getroffen.

==aarding==
Een overspanningsbeveiliger kan bestaan uit een kleine spleet tussen de geleiders en een goed geaarde geleider of een gasontladingslamp, zoals een neonlamp. De normale spanning zal deze hindernis niet overbruggen maar een zeer hoge spanning zal het gas in de lamp ioniseren waardoor het geleidend wordt en de overspanning naar de aarde afvoeren. Een andere methode is de toepassing van halfgeleidend materiaal zoals silicium carbide of zinkoxyde.
[[Categorie:techniek]]

Kortegolf luisterrapport

2025-12-01T12:29:22Z

Pvvledder:

==Kortegolf luisterrapport==
Hoewel veel landen hun uitzendingen op de korte golf hebben gestaakt, is het toch nog steeds mogelijk succes te hebben bij de jacht naar verafgelegen zenders. De luisteramateur kan uren aan de kortegolfontvanger zitten en met een scherp oor de ether doorzoeken. Het frequentiegebied van de kortegolf bevindt zich tussen de 2 en 30 megahertz.
==voorwaarden==
Voorwaarde voor ontvangst is uiteraard een goede [[antenne]]. Wat ook helpt is een ontvanger met [[bandspreiding]]. Deze bandspreiding zorgt er voor dat verschillende zenders niet te dicht op elkaar zitten zodat ze elkaar niet storen omdat de radio in staat is een heel smal gedeelte van de band op te pikken en dit als het ware uit te rekken. Er zijn verschillende gebieden die apart worden ingeschakeld, bijvoorbeeld de 25 meter band, of de zogenaamde tropenband van 31 meter. Voor kortere afstanden wordt geschakeld naar de 49 meterband waar voor ons in Nederland vooral Europese stations kunnen zitten.
==SINPO==
Wanneer een buitenlands station wordt beluisterd probeer je een luisterrapport op te stellen. Daarin worden enkele essentiële zaken vermeld. Hiervoor gebruiken we de SINPO code. S= signaalsterkte, I= interferentie(storing) van andere bronnen, N =noise ofwel ruis, P=[[propagatie]] storingen zoals [[fading]], en de O staat voor Overall, een algemene indruk van de kwaliteit van ontvangst. De beoordeling wordt gegeven in getallen van 1 = slecht tot 5 = prima. Wanneer dit rapport wordt opgestuurd naar het station, krijgt men een nette bedankkaart terug. Dit is de QSL-kaart welke ook in zendamateurkringen veel wordt gebruikt. Het station zal een aantal keren een adres doorgeven waar de rapporten naartoe gestuurd kunnen worden. Helaas zijn veel landen ertoe overgegaan de korte golf in te ruilen voor [[internetradio]] zodat het in de ether erg stil is geworden.

[[Categorie: techniek]]

Bandspreiding

2025-12-01T12:26:16Z

Pvvledder:

Luisteren in het frequentiegebied van de [[korte golf]] is goed te doen met een speciaal daarvoor toegeruste ontvanger. Soms zijn de zenders zo vlak bij elkaar te vinden dat ze elkaar in de weg lijken te zitten. Het afstemmen op één bepaalde zender is dan heel lastig. De oplossing is de toepassing van bandspreiding. In de radio worden een aantal zogenaamde kringen opgenomen die gevoelig zijn voor een heel klein deel van het gehele frequentiegebied. Elke kring wordt apart ingeschakeld.
Een kring is gebouwd rond een combinatie van spoel en condensator die met bepaalde waarden voor een bepaald frequentiegebied wordt ingezet. Dit gebied wordt uitgerekt zodat de zenders die in dit gebied werkzaam zijn in plaats van tegen elkaar aan nu met een tussenruimte naast elkaar komen te liggen zonder elkaar te kunnen storen. De selectiviteit van de ontvanger wordt hierdoor sterk verbeterd. Nu is het mogelijk een gedegen [[kortegolf luisterrapport]] te maken.
[[Categorie: techniek]]

Antenne

2025-10-20T11:34:15Z

Pvvledder:

==Zonder antenne geen ontvangst==
De antenne dient om radio- en televisie- en andere communicatiesignalen op te pikken die door zenders zijn uitgestraald.
Vroeger maakte men gebruik van lange draden die het zwakke signaal naar de ontvanger voerden. De voortschrijdende techniek maakt het gebruik van kleinere antennes mogelijk. Er zijn antennes in diverse uitvoeringen. De meest eenvoudige is nog steeds een draad die in de kamer langs het plafond gespannen kan worden. Die worden echter niet meer gezien tegenwoordig. Een andere eenvoudige antenne is de sprietantenne zoals die op de auto en schepen te vinden is. Dan hebben we de “hark”, met de soortnaam Yagi antenne, dat is een antenne met allemaal dwarsstaafjes, verder hebben we de [[satellietschotel]], een [[raamantenne]], de [[fietswielantenne]], de in de radio ingebouwde [[ferrietantenne]], de [[loop-antenne]], de [[log periodische antenne]] en dan de [[actieve antenne]]. Zie ook [[fase gestuurde antenne]].
==techniek==
Om zo gevoelig mogelijk te zijn voor een bepaald signaal is het belangrijk dat de antenne bepaalde afmetingen heeft. Kenners zeggen dat de antenne in [[resonantie]] moet zijn met de frequentie van het signaal. Een draadantenne is goed wanneer de lengte een kwart golflengte, of een veelvoud daarvan is van de [[draaggolf]]. Voor een spriet geldt dit ook. Is de mogelijkheid om voldoende lengte te realiseren beperkt of zelfs afwezig dan kan een [[antenne-verlengspoel]] uitkomst bieden. De lengte van de antenne wordt hierdoor vergroot maar door een deel ervan als een spoel uit te voeren wordt ruimte bespaard. Sommige antennes zijn rondom even gevoelig, zoals de sprietantenne die verticaal staat. Een yagi antenne, die een grote voor-achterverhouding heeft, is daardoor zeer richtinggevoelig. Hij wijst als het ware naar de zender. Een draadantenne is net als de ferrietantenne het gevoeligst wanneer hij dwars staat op de richting van waar het signaal vandaan komt. Een raamantenne is een draadantenne die in een spoelvorm is gewikkeld. De gevoeligheid van de antenne, de zogenaamde antennewinst wordt uitgedrukt in de term [[decibel]] (dBd).

De [[actieve antenne]] is voorzien van een aan de antenne bevestigd versterkertje dat het antennesignaal al versterkt voor het de kabel naar de ontvanger ingaat.

Omgekeerd kan de antenne ook dienen om een signaal uit te stralen. Daarvoor geldt nog meer dat de antenne-afmetingen goed dienen te zijn afgestemd op het uit te zenden signaal. Bij zenders heeft men namelijk rekening te houden met [[staande golven]].
==bijzonder==
Het zal na het bovenstaande vreemd klinken maar het is mogelijk met een ondergrondse antenne ontvangst te hebben en goed signaal uit te zenden. In het begin van de twintigste eeuw worden proeven gedaan met een ondergrondse antenne. Een in die dagen vooraanstaand Engelse radio-amateur (call sign eg 6PG-SK) experimenteert in 1925 met een draad van 20 meter die vijfenzeventig centimeter onder een tuinpad begraven ligt. Hij monteert de draad op glazen isolatoren, dekt de draad af met halfronde dakpannen en vult de uitgegraven sleuf weer met zand. De antenne ligt zo in een luchtkoker onder het tuinpad. De resultaten zijn verrassend. Signalen in de korte golf, onder 1000 meter golflengte worden goed opgevangen, er zijn weinig stoorsignalen en hij merkt op dat het signaal standvastiger is dan dat van een luchtdraadantenne. Naarmate de golflengte toeneemt verzwakt het opgevangen signaal. Boven de 1000 meter golflengte is geen ontvangst meer mogelijk. De signalen die ontvangen worden komen uit heel Europa, Amerika, Azië en Australië. Ook het zenden via deze ondergrondse antenne levert bevredigende signalen op. In zijn beschrijving van de experimenten spreekt de Engelse amateur zijn dank uit aan onder anderen de Nederlandse amateurs die hem in zijn proefnemingen hebben bijgestaan.

[[Category: Apparaat]]
[[Category:Techniek]]

Ampère

2025-10-20T11:18:40Z

Pvvledder:

=Watt is Volt maal Ampère=
Ampère is de benaming van stroomsterkte, aangegeven met de letter I. Samen met de elektrische spanning, die in [[Volt]] wordt uitgedrukt, bepaalt dit hoeveel elektrisch vermogen er wordt gebruikt. Dit vermogen wordt uitgedrukt in [[Watt]]. Deze drie begrippen zijn met elkaar verbonden in de formule: Spanning maal stroomsterkte is vermogen, V x I = W. Dit is te vergelijken met water dat door de tuinslang stroomt. Hoe meer druk op het water, hoe meer water er per tijdseenheid door de slang gaat. Neemt men een bredere slang, grotere doorsnede, dan is de weerstand lager en kan er bij dezelfde druk meer water stromen.

[[Category:Techniek]]

AFC

2025-10-20T11:14:23Z

Pvvledder:

Op radio’s uit de twintigste eeuw met ontvangstmogelijkheid voor FM zit een knop met de letters AFC erop. AFC staat voor Automatische Frequentie Controle. Door het indrukken van deze knop wordt het systeem van AFC ingeschakeld. Hierdoor wordt het eenvoudig de radio zuiver afgestemd te houden op de gewenste FM-zender.
Dit is nodig omdat door mechanische of thermische oorzaken de afstemming kan verlopen zodat de zender niet goed wordt ontvangen. Wanneer de radio niet zuiver op het zendersignaal is afgestemd wekt de radio in het AFC gedeelte een elektrische spanning op die hoger wordt naarmate de afstemming afwijkt van de gewenste frequentie. Deze spanning wordt teruggevoerd naar het afstemcircuit waardoor de misafstemming wordt gecorrigeerd. Is de afstemming helemaal zuiver dan is de spanning nul. In de meeste FM ontvangers is dit op eenvoudige wijze te realiseren.

In de latere radio’s wordt dit probleem omzeild omdat de afstemming wordt gedaan met een stabiele kristaloscillator (synthesizer) die de gewenste frequentie vasthoudt zodat het systeem van AFC overbodig is.

[[Categorie: Techniek]]

Afstemkringen

2025-10-06T11:21:22Z

Pvvledder:

Een afstemkring is een belangrijk onderdeel in iedere ontvanger. De taak ervan is uit de brij van hf-signalen dat ene eruit te pikken dat nodig is om de gewenste zender te kunnen horen.
In haar eenvoudigste vorm bestaat een afstemkring uit een draadgewonden spoel en een condensator. De condensator is variabel, deze kan dus ingesteld worden op verschillende waarden. Dat gebeurt met de afstemknop aan de radio. De spoel is voorzien van een ferroxube kern die met een speciale schroevendraaier op en neer kan worden bewogen om de spoel de juiste waarde te geven. Deze schroevendraaier mag niet van metaal zijn om de ingestelde waarde niet te beïnvloeden. Eenmaal afgeregeld niet meer aankomen. Het bepalen van de juiste waarden gebeurt door een [[oscilloscoop]] aan te sluiten. Op het scherm kan gezien worden wanneer de afstelling correct is. Door de waarden van de spoel en condensator te berekenen kan de kring zó worden afgeregeld dat hij op één bepaalde frequentie in [[resonantie]] geraakt en het ontvangen signaal daardoor versterkt. Dit verschijnsel heet opslingering. In radio's zitten diverse afgestemde kringen waardoor veel zenders die dicht naast elkaar liggen toch goed afzonderlijk te beluisteren zijn.

[[category:techniek]]

Luidspreker

2025-10-06T11:19:30Z

Pvvledder:

De luidspreker, zo zegt de naam al, spreekt luid. Om dat te kunnen doen zijn minimaal vier dingen nodig: lucht, magneet, spoel en elektriciteit.
De luidspreker is in wezen niet meer dan een membraam dat lucht in beweging brengt. Geluid is wat onze oren van die luchtbewegingen maken.

=Hoe werkt het?=
Luidsprekers worden vooral gebruikt in radio's, televisie, weergave van opgenomen geluiden en bij grote evenementen waar veel mensen tegelijk moeten worden bereikt. Een van de eerste luidsprekers die hier toe in staat zijn geweest is de [[magnavox]].
Uit een versterker komt een elektrisch signaal dat via een draad naar de luidspreker wordt gevoerd. In de luidspreker bevindt zich een spoel van dun gewonden koperdraad. Deze spoel omhult een krachtige magneet. Aan de spoel zit het smalle deel van een konus van een stijf materiaal, karton of kunststof. Het wijde deel van de konus is met een flexibel materiaal aan een metalen frame bevestigd. Door deze manier van bevestigen kan de konus naar voren en naar achteren bewegen.

Doordat de spoel om de magneet is bevestigd bevindt deze zich in een veld van magnetische krachtlijnen. De eerste magneten waren elektromagneten, door in een spoel een stroom te laten lopen ontstaat een sterk magnetisch veld. Philips slaagt er later in om op basis van speciale metaallegeringen voldoend sterke permanente magneten te maken.

Zolang er geen signaal in de spoel aanwezig is beweegt de spoel en dus ook de konus niet. Er komt geen geluid uit de luidspreker. Wanneer de versterker wel stroom door de draad naar de luidspreker stuurt, ontwikkelt zich in de spoel een magnetisch veld. Het veld van de spoel en de magneet botsen als het ware tegen elkaar. Door de wisselingen van de elektrische stroom bewegen de spoel en de konus zich in het ritme van dit wisselende magnetische veld. De variatie van de stroom die door de versterker geleverd wordt is de elektrische versie van het geluid dat aan de versterker wordt toegevoerd. De konus van de luidspreker beweegt zich in het ritme van het geluid dat eerder is opgenomen of via een microfoon wordt geregistreerd. Hierdoor gaat de lucht bij de luidspreker trillen en is weer hoorbaar. Een heel ander type luidspreker is de [[electrostatische luidspreker]].

=woofers en tweeters=
De luidspreker is er in veel uitvoeringen. Van kleintjes, zoals in een gehoorapparaat, koptelefoon of draagbare radio tot super speakers die op muziekfestivals gebruikt worden. Men klassificeert ze naar vermogen. Van een [[watt]] tot enkele honderden watts muziekvermogen. Er zijn luidsprekers die speciaal gemaakt zijn voor heel hoge tonen, de tweeters, voor laag en middentonen zijn luidsprekers van een kleiner formaat aanwezig. In de doorsnee radio zit slechts één luidspreker. Wil men betere geluidsweergave dan wordt voor elk frequentiegebied, hoog, midden en laag een aparte luidspreker in een aparte kast gebouwd. Bij stereo zijn dan twee luidsprekerkasten aanwezig. Voor lage tonen is veel energie nodig, daarom zijn basluidsprekers, de woofers, altijd veel groter dan de tweeters.

=vormgeving=
In de begintijd is de uitvoering van de luidsprekers sterk gebonden aan de technische voorwaarden. Het zijn vaak grote, en niet altijd mooie vormen die behoorlijk opvallen in het toenmalige interieur van de meeste huizen. Het duurt dan ook niet lang voor men op zoek gaat naar een esthetisch mooier ontwerp, zonder de functionaliteit geweld aan te doen. In 1928 publiceert het blad Radio Wereld een advertentie van het bedrijf Sarcos voor een bijzonder type luidspreker. Het betreft een luidspreker die is uitgevoerd als een schilderij dat men aan de muur kan hangen. In grote bewoordingen prijst men het ontwerp aan als een soort revolutionair ontwerp, wat het in die dagen wellicht ook is. Dit zegt de gebruikte reclame:
“In alle landen speurt men een pogen den spreker los te maken van de onwezenlijke, starre vormen hem door de techniek opgedrongen. Na ongeloofelijke moeilijkheden te hebben overwonnen presenteert Sarcos zijn meesterstuk. De [[Magnafoon]] is een schilderstuk: het op zichzelf staand product van een scheppend kunstenaar”.
De advertentie besluit met: “Zowel in aesthetisch als acoustisch opzicht overvleugelt de MAGNAFOON al ’t bestaande; zijn prijs bedraagt f 96,-". Waarvan akte.

[[Category:Apparaat]]

Actieve antenne

2025-10-06T11:12:20Z

Pvvledder:

Een actieve antenne wordt toegepast wanneer de plaatsing van een volledige ofwel "full size" antenne niet gewenst of niet mogelijk is. Men moet dan volstaan met een kleine antenne die niet hetzelfde presteert als een volledig op de juiste maat gebouwde antenne. Hij kan slechts een zwak signaal doorgeven. Hij is een stuk "dover" dan de goede antenne. De toepassing van een actieve antenne maakt het mogelijk onopvallende antennes te gebruiken met een goede ontvangstmogelijkheid. Hoe werkt het?

De antenne is direct verbonden met een versterker die het signaal al bij de antenne voldoende sterk maakt om door de ontvanger goed te kunnen worden opgevangen. In de jaren zestig van de vorige eeuw willen veel kijkers in het midden en westen van Nederland Duitse televisiezenders kunnen ontvangen. Bovenin de mast van soms wel zes meter lang, vaak met klemmen aan de schoorsteen bevestigd en met tuidraden gezekerd om de zaak overeind te houden, is de Yagi-antenne met versterker bevestigd. Het versterkte antennesignaal gaat door de [[coaxkabel]] naar beneden. Door de latere miniaturisering van elektronica is het nu ook mogelijk dat kleine antennes een miniatuurversterker in de voet krijgen ingebouwd.
Het concept van directe versterking aan de bron is niet nieuw.

==Raamantenne met hoogfrequent versterker==

Een kleine, makkelijk te hanteren [[raamantenne]], afmetingen 17,5 cm bij 12 cm gemaakt van 65 windingen, is verbonden met een variabele [[condensator]] en een triode lamp. Deze lamp is speciaal ontworpen om hoogfrequente signalen te kunnen versterken. Het versterkte antennesignaal wordt via een smoorspoel en een condensator verder geleid om in een ontvanger te worden gedetecteerd en verder versterkt. Het afstembereik van deze “actieve antenneschakeling” ligt tussen 145 en 460 [[kHz]].

Op een aan dit apparaat gehecht label staat: Datum en herkomst 20/11-1040 H.H.S. á Steringa Idzerda, Den Haag.
Dit apparaat uit het begin van de twintigste eeuw kan gerust de voorloper van de actieve antenne genoemd worden. Het werd waarschijnlijk gebruikt om radiotoestellen te demonstreren wanneer een lange buitenantenne (nog) niet beschikbaar was. Op het apparaat is een extra aansluitbus aanwezig die verbinding heeft met de [[afgestemde kring]] waar, indien toch voorhanden, een antennedraad kan worden bevestigd.
Tegenwoordig doet de [[loop antenne]] haar intrede door de speciale eigenschappen.

[[Category:Techniek]]

Actieve antenne

2025-10-06T11:11:23Z

Pvvledder:

Een actieve antenne wordt toegepast wanneer de plaatsing van een volledige ofwel "full size" antenne niet gewenst of niet mogelijk is. Men moet dan volstaan met een kleine antenne die niet hetzelfde presteert als een volledig op de juiste maat gebouwde antenne. Hij kan slechts een zwak signaal doorgeven. Hij is een stuk "dover" dan de goede antenne. De toepassing van een actieve antenne maakt het mogelijk onopvallende antennes te gebruiken met een goede ontvangstmogelijkheid. Hoe werkt het?

De antenne is direct verbonden met een versterker die het signaal al bij de antenne voldoende sterk maakt om door de ontvanger goed te kunnen worden opgevangen. In de jaren zestig van de vorige eeuw willen veel kijkers in het midden en westen van Nederland Duitse televisiezenders kunnen ontvangen. Bovenin de mast van soms wel zes meter lang, vaak met klemmen aan de schoorsteen bevestigd en met tuidraden gezekerd om de zaak overeind te houden, is de Yagi-antenne met versterker bevestigd. Het versterkte antennesignaal gaat door de [[coaxkabel]] naar beneden. Door de latere miniaturisering van elektronica is het nu ook mogelijk dat kleine antennes een miniatuurversterker in de voet krijgen ingebouwd.
Het concept van directe versterking aan de bron is niet nieuw.

==Raamantenne met hoogfrequent versterker==

Een kleine, makkelijk te hanteren [[raamantenne]], afmetingen 17,5 cm bij 12 cm gemaakt van 65 windingen, is verbonden met een variabele [[condensator]] en een triode lamp. Deze lamp is speciaal ontworpen om hoogfrequente signalen te kunnen versterken. Het versterkte antennesignaal wordt via een smoorspoel en een condensator verder geleid om in een ontvanger te worden gedetecteerd en verder versterkt. Het afstembereik van deze “actieve antenneschakeling” ligt tussen 145 en 460 [[kHz]].

Op een aan dit apparaat gehecht label staat: Datum en herkomst 20/11-1040 H.H.S. á Steringa Idzerda, Den Haag.
Dit apparaat uit het begin van de twintigste eeuw kan gerust de voorloper van de actieve antenne genoemd worden. Het werd waarschijnlijk gebruikt om radiotoestellen te demonstreren wanneer een lange buitenantenne (nog) niet beschikbaar was. Op het apparaat is een extra aansluitbus aanwezig die verbinding heeft met de [[afgestemde kring]] waar, indien toch voorhanden, een antennedraad kan worden bevestigd.
Tegenwoordig doet de [[loopantenne]] haar intrede door de speciale eigenschappen.

[[Category:Techniek]]

Autoradio

2025-10-06T09:57:25Z

Pvvledder:

==begin==
Mobiele communicatie, het in de auto luisteren naar radiostations begint van de grond te komen na de eerste wereldoorlog. Als eerste bouwt Cadillac radio’s in haar modellen. Het is dan 1922. Niet overal gaat de ontwikkeling zo snel.
Autoradio is in het begin een wonder. In 1927 krijgt de Engelse Captain L. Plugge een bekeuring wegens ordeverstoring omdat er veel mensen rond zijn auto staan om de radio daarin te bewonderen. Verstoring van de openbare orde.

Die radio is een geval van zo'n vijfenveertig kilo en bestaat uit twee delen. De ontvanger en een aparte versterker zijn achter het dashboard weggewerkt, de luidspreker is aan het plafond bevestigd en er zijn twee volume- knoppen, één aan het stuur en één bij de achterbank. Voor de transistor ter wereld komt is de radio uitgerust met elektronenbuizen. Dit betekent onder andere dat het stroomverbruik betrekkelijk hoog is. Voor een beetje geluid zal de radio bij een spanning van 6 volt al snel 5 à 6 ampère trekken. Dit is aanzienlijk meer dan de huidige radio die men in de auto heeft. Een raamantenne, die in celluloid is ingepakt tegen weersinvloeden, staat op het linker voorspatbord. De energie wordt geleverd door een aantal batterijen in een bak die aan het chassis is bevestigd. Het zal nog vijf jaren duren voor de autoradio deze beginfase achter zich laat. Al snel groeit de markt en in 1938 staat de teller op tien miljoen verkochte autoradio’s. De radio moet mooi in het interieur passen dus de ontwerpers van het frontpaneel hebben werk genoeg.
==de wet==
In die tijd maakt de Engelse minister van Verkeer, Hore-Belisha, een wetsvoorstel om het gebruik van de autoradio te regelen. Het gehele toestel, met uitzondering van de luidspreker moet worden geplaatst in een geaarde metalen doos; op geen leiding buiten deze doos mag een hogere spanning staan dan die van de accu en geschikte veiligheden moeten worden aangebracht tussen het toestel en de accu. Waarschijnlijk gaat het over zekeringen. Over het gebruik wordt bepaald dat de bestuurder niet naar de radio mag luisteren wanneer hij door bebouwde districten rijdt. Het gevaar voor aanrijdingen zou daar groter zijn dan op stille landwegen. Er zijn weer anderen die vinden dat deze regeling niet ver genoeg gaat, en men wenst dat er een permanent verbod komt voor bestuurders om naar de radio te luisteren zodat deze niet wordt afgeleid. Alleen de meerijders mogen luisteren. Dit lijkt erg veel op het huidige verbod op niet-hands free bellen.
==groei==
Naarmate er meer radiostations komen en de welvaart toeneemt wordt de autoradio gemeengoed. Alle uitzendingen zijn nog in [[AM]]. Omdat AM gevoelig is voor stoorpulsen zoals van de bougies en later de wisselstroomdynamo's, zijn ontstoringsmaatregelen nodig. Meestal is een combinatie van een smoorspoel en condensator voldoende om de ontvangst te verbeteren.
Wanneer de [[FM band]] in gebruik wordt genomen komen er ook snel stereo-uitzendingen. De radio ontwikkelt zich van een eenvoudige AM ontvanger tot AM/FM ontvanger met mogelijkheid tot stereoweergave.
De ontvangst van FM levert een uitstekende geluidskwaliteit omdat de storinggevoeligheid van AM bij FM volledig ontbreekt. FM heeft echter een nadeel: Wanneer men buiten het bereik van de zender komt moet worden afgestemd op een andere frequentie om hetzelfde programma te horen. Door het grotere bereik van de AM zenders in de [[middengolf]] heeft men daar veel minder last van. Tegenwoordig zoekt de radio zelf de gewenste zender op. (Zie ook [[RDS]] en [[DAB]]).
==meer==
De radio wordt ook uitgebreid met andere toepassingen.
Eerst is de acht-sporen speler, de 8-track, zie [[bandrecorder]], naast de radio een populaire speler van banden. Dan komt de radio met ingebouwde cassettespeler, geschikt voor de handige cassettebandjes. Wanneer die worden vervangen door de [[compact disk]] verschijnt weer een nieuwe generatie autoradio’s. Tegenwoordig is de autoradio een multifunctioneel communicatie-apparaat, geschikt voor toepassingen als MP3 speler, USB aansluiting, allemaal met meerkanaalsuitgang met grote vermogens. Naast al deze moderne toepassingen kan er gelukkig nog steeds mee geluisterd worden naar de radio.

[[Category:Techniek]]

Opwindradio

2025-10-06T09:53:21Z

Pvvledder:

In de tweede wereldoorlog wordt de elektriciteitsvoorziening onderbroken waardoor het voor de mensen die nog een –illegale- radio met lampen hebben onmogelijk wordt naar Radio Oranje te luisteren. Men zoekt allerlei manieren om toch elektriciteit voor de lamp op te wekken. Eén manier is bijvoorbeeld de [[trapradio]], een dynamo op een trapnaaimachine.
=oud systeem - nieuwe toepassing=
Tegenwoordig zijn er nog steeds gebieden op de wereld waar geen elektriciteit voorhanden is, zoals in ver afgelegen en onderontwikkelde gebieden. Voor de mensen daar is een opwindend idee uitgewerkt. Het resultaat is de opwindradio. Met een sleuteltje windt men een veer op en die veer doet een kleine dynamo in de transistorradio draaien waardoor er een poosje geluisterd kan worden.
Tegenwoordig kan men een zogenaamde "noodradio" kopen. Voor het geval de stroomvoorziening uitvalt is het mogelijk de accu op te laden met de zwengel of zonnepaneeltjes die zijn ingebouwd. Op deze manier is informatie toch beschikbaar. Dit apparaat beschikt ook over een lamp die kan worden gebruikt om gewoon de omgeving te verlichten of SOS-signalen weer te geven.
Zonne-energie is niet nieuw. In 1956 publiceert het blad Radiobulletin van AMRO een klein artikel waarin een experimentele ontvanger van General Electric wordt beschreven. Het apparaatje heeft een zakformaat, weegt 285 gram, heeft vier transistoren en zeven selenium foto-elektrische cellen, werkt continu in daglicht en kan zelfs spelen door belichting met een 100 watt gloeilamp.

[[Category: apparaat]]

Loop antenne

2025-10-06T09:39:39Z

Pvvledder:

RDS

2025-10-06T09:33:55Z

Pvvledder:

Radio Data Systeem (RDS)
De moderne [[autoradio]] en huisradio's zijn doorgaans voorzien van het Radio Data Systeem, kortweg RDS. Deze voorziening toont op het display van de radio informatie over de zender die beluisterd wordt zoals de [[frequentie]] en de naam van het station. Deze informatie wordt door een aparte FM frequentie uitgezonden en door de radio verwerkt.
Een andere handige voorziening is automatische afstemming op betere ontvangst. Wanneer de ontvangst van de beluisterde zender te zwak wordt schakelt de radio automatisch over naar een andere zender die hetzelfde programma uitzendt maar zich dichterbij de radio bevindt.. Op deze manier is het niet meer nodig als bestuurder zelf de sterkere zender op te zoeken. Handig en natuurlijk goed voor de verkeersveiligheid.
=oei=
In de autoradio is ook een voorziening ingebouwd die verkeersinformatie doorgeeft. Dit gebeurt op redelijk spectaculaire wijze. Wanneer de verkeersinformatie nodig is ontvangt de radio een signaal dat de radio- of CD-afspeelfunctie onderbreekt en voorrang geeft aan de informatie. Het volume van deze verkeersberichten is doorgaans hoog. Zelfs als de radio op een laag geluidsvolume staat komt de verkeersinformatie keihard binnen. Dat is wel even schrikken dus.
In de latere generaties autoradio kan het volume worden teruggedraaid.
[[Categorie: Techniek]]

Lecherleidingen

2025-10-06T09:30:00Z

Pvvledder:

Het meten van de golflengte met behulp van de Lecherleiding

Een Lecherlijn bestaat uit twee draden of staven zonder isolatie die op een bepaalde afstand van elkaar naast elkaar lopen. De afstand tussen de twee geleiders is niet kritisch maar moet een deel van de gezochte golflengte zijn; de afstand kan variëren van minder dan een centimeter tot meer dan een decimeter. De lengte van de draden is afhankelijk van de golflengte waar het om gaat; lijnen om metingen mee te doen zijn meestal enkele golflengten lang.
Omdat de lijnen op gelijke afstand zijn uitgespannen spreken we van een voedingslijn waar radiogolven met de snelheid van het licht worden getransporteerd. Eén eind van de lijnen is verbonden met de bron van de RF energie, bijvoorbeeld de uitgang van een radiozender. Aan het andere eind zijn de lijnen met elkaar verbonden door een geleidend staafje. Deze aangebrachte kortsluiting zorgt ervoor dat de radiogolven worden gereflecteerd.
De golven die van de kortsluiting terug lopen ontmoeten de golven die door de zender worden uitgestuurd waardoor er een sinusvormige staande golf van spanning en stroom in de lijn wordt gevormd. Het punt waar de spanning nul volt is noemen we een knoop, deze knopen ontstaan op punten die een veelvoud van een halve golf uiteen liggen. Daartussen ontstaan punten waar de elkaar ontmoetende golven elkaar versterken. De spanning wordt daar vergroot. Zo’n punt noemen we een anti-knoop, het is de top van de sinusvormige golf.
Deze punten kunnen worden opgespoord met behulp van een voltmeter of een lamp. Waar de spanning het hoogst is brandt de lamp het felst, waar de spanning nul volt is dooft hij. Een andere methode is om de antennestroom te meten met een geschikte ampèremeter. Door de kortsluiting te verschuiven verschuiven ook de knopen in de lijn. Dit heeft direct invloed op de stroomsterkte die de zender naar de antenne kan sturen. Men meet de posities van de kortsluiting waar de stroom het minimum bereikt en kan zo de golflengte vinden.
De golflengte wordt dus berekend door de plaats te vinden van twee naast elkaar gelegen knopen (of antiknopen) en hun onderlinge afstand te meten en de uitkomst met twee te vermenigvuldigen. Zo zal de zender efficiënt kunnen functioneren.

[[Category:Techniek]]

AudioSchakelCentrum

2025-03-31T09:47:32Z

Pvvledder:

==AudioSchakelCentrum-ASC==
Wie op weg is naar Hilversum ziet al van verre de 196 meter hoge betonnen toren bij het mediapark. De toren is een belangrijk onderdeel binnen het systeem van de Nederlandse omroep.
==geschiedenis==
Het AudioSchakelCentrum is het zenuwcentrum waar de verbindingen in het omroepnetwerk worden geschakeld. Het betreft in- en uitgaande verbindingen tussen de studio’s van omroepen en correspondenten in binnen- en buitenland. Er wordt gebruik gemaakt van speciale spreek- en muzieklijnen, die de kwaliteit hoog houden. Vanaf 1929 is het ASC gevestigd in de telefooncentrale van Hilversum. Later wordt het ASC gevestigd in een 70 meter hoge stalen mast in het noorden van Hilversum.
==nieuw behuizing==
In 1973 wordt het ASC verplaatst naar een nieuwe 196 meter hoge toren bij het mediapark in Hilversum. De oude stalen mast wordt in 1976 gesloopt. De toren aan de Witte Kruislaan bij het mediapark in Hilversum zal een aantal jaren het schakelcentrum huisvesten.
==nieuwe functie==
Door de digitalisering van televisie en radio en het gebruik van een uitgebreid glasvezelnetwerk, en niet te vergeten de communicatiesatellieten, is de oude analoge apparatuur overbodig geworden en is deze uit de toren verwijderd. Het gebouw huisvest nu een datacentrum naast een functie van verbindingstoren voor de omroep.
[[Categorie: techniek]]

Gloeilamp

2025-03-31T09:43:11Z

Pvvledder:

==het begin==
Thomas Alva Edison wordt algemeen genoemd als de uitvinder van de gloeilamp. Hij was echter niet de enige. In de negentiende eeuw ontdekt de Duits-Amerikaanse wetenschapper Heinrich Göbel dat een elektrische stroom een dunne draad zo sterk kan verhitten dat deze gloeit. Hij maakt er de eerste gloeilamp van. In Engeland gaat Joseph Swan op zoek naar een draad die lang heel blijft. Hij gebruikt een kooldraad die sterker bestand is tegen hitte. Hij plaatst de draad in een luchtledige glazen bol zodat de draad niet verbrandt. Hij krijgt hier in Engeland een patent op. In de Verenigde Staten is Thomas Alva Edison met dezelfde onderzoekingen bezig.

==wolfraam==
Later wordt de koolstofdraad vervangen door het metaal wolfram. De vacuüm bol wordt gevuld met een gas dat de gloeidraad beschermt. De wolfram draad wordt in een spiraal gewonden en tussen de twee elektroden gehangen, soms ondersteund met een extra pootje.

==het einde==
De gloeilamp is niet erg energiezuinig en is aan het verdwijnen. Er kwamen de zogenaamde spaarlampen in de handel. Glazen buisjes, gevuld met gas dat gaat gloeien wanneer er elektrische stroom doorheen gaat. Deze lampen werden op hun beurt gevolgd door de nog zuiniger LED lampen. In autoverlichting wordt ook steeds meer gebruik gemaakt van LED verlichting. In radiolampen zitten ook gloeidraden. Ook deze lampen hebben grotendeels het veld moeten ruimen, in dit geval voor de halfgeleidertechniek.
[[Categorie: techniek]]

Korte golf

2025-02-24T11:50:03Z

Pvvledder:

De korte golf valt in het frequentiegebied tussen 2 mHz tot 30 mHz. Dat zijn golflengtes van 150 meter tot 10 meter. De korte golf is een frequentiegebied dat verdeeld is in diverse stukken, banden genaamd.

Veel landen hebben deze banden in gebruik of in gebruik gehad om landgenoten in den vreemde van nieuws en commentaar in hun eigen taal te voorzien. Bijvoorbeeld [[Radio Nederland Wereldomroep]]. Afhankelijk van de plaats en de tijd moet afgestemd worden op verschillende frequenties om de programma's te kunnen horen. Veel stations zijn inmiddels vervangen door internetradio, wat een enorme kostenbesparing oplevert. Veel luisteramateurs vinden dit heel jammer want het afluisteren van de ether naar verafgelegen korte-golf stations was een geliefde bezigheid.
=bereik=
Korte golven kunnen grote afstanden overbruggen. Het zendstation stuurt het radiosignaal onder een bepaalde hoek de lucht in. Op een zekere hoogte buiten de atmosfeer bevindt zich een speciale laag, de Heaviside laag, die onder invloed van zonnestraling wordt gevormd. Deze laag heeft de eigenschap kortegolf signalen terug te kaatsen naar de aarde.

Door herhaaldelijk heen en weer te kaatsen tussen de aarde en de zogenaamde F-laag (zie [[propagatie]]), bereiken zenders delen van de wereld die voor stations in lange- en middengolf onbereikbaar zijn. Korte-golf signalen kunnen vaak op duizenden kilometers afstand worden beluisterd. Radiozendamateurs mogen ook op diverse plaatsen in de korte golfband werken en zij maken met andere zendamateurs over de hele wereld verbindingen. Luisteramateurs maken hier gebruik van door een [[korte-golf luisterrapport]] naar een verafgelegen station te sturen. Zij hopen dan een zogenaamde QSL kaart te ontvangen die ontvangst van hun luisterrapport bevestigt.

De zon heeft een grote invloed op de kwaliteit van de ontvangst. Want als de zon erg actief is, met vele zonnestormen, wordt de ionosfeer sterker opgebouwd dan in jaren dat de zon minder actief is. En als de ionosfeer sterk is opgebouwd moeten hogere korte-golf frequenties worden gebruikt dan wanneer de ionosfeer zwak is.

[[Category: Techniek]]

Grammofoon

2025-02-24T11:41:35Z

Pvvledder:

De grammofoon, ook wel pick-up genoemd, is lange tijd het belangrijkste muziekinstrument in huis geweest. De opkomst van de CD speler heeft hem naar de achtergrond gedrukt maar liefhebbers van de [[vinyl elpee]] zweren bij de volgens hen superieure geluidskwaliteit daarvan.
De grammofoon werkt volgens het principe waarmee de [[phonograaf]] begon, het registreren in halfhard materiaal van geluidstrillingen en deze weer uitlezen en versterkt weergeven.
=geluid is beweging=
De plaat ligt op een draaiend plateau, de draaitafel, welke door een motor wordt rondgedraaid met een snelheid van 45 of 33 1/3 toeren per minuut. Een beweegbare toonarm met aan het einde het opnemerelement zorgt dat de opgeslagen informatie wordt gelezen. Aan het einde van de toonarm zit een element met daaraan een naaldje dat in de groef van de plaat rust. Wanneer de plaat draait zal de naald allerlei bewegingen maken omdat de groef die in het vinyl is geperst slingerbewegingen maakt in het ritme van het geregistreerde geluid. Het element zet deze bewegingen om in een klein elektrisch signaal dat door de versterker zo wordt versterkt dat het hoorbaar geluid wordt.
=de opnemer=
Er zijn diverse soorten elementen. Het eenvoudigst is het kristalelement. De naald zit vast aan een kristal. Door druk uit te oefenen op dit kristal wekt het een kleine elektrische spanning op die door de versterker zo wordt versterkt dat de luidspreker het geluid kan weergeven.
Een betere wijze van omzetten wordt gedaan in het magneto-dynamisch element. Dit element lijkt in werking op de [[dynamische microfoon]]. Een bewegend spoeltje in een magnetisch veld wekt een stroompje op dat versterkt wordt.

De naalddruk mag niet te hoog zijn om overmatige slijtage van plaat en naald tegen te gaan. Toch moet de naald zwaar genoeg op de plaat rusten om de groef te kunnen volgen zonder eruit te springen.
=stereo=
De eerste grammofoons worden in mono uitgevoerd. In de jaren zestig komt de stereofonie op. Dat betekent dat er twee verschillende kanalen tegelijk worden opgenomen en afgespeeld. [[Stereo]] wordt de norm. Om de stereoweergave mogelijk te maken worden de elementen dubbel uitgevoerd. Er gaan twee verschillende kanalen naar de stereoversterker en het geluid wordt weergegeven door twee luidsprekers, een links en een rechts.
=rumble=
Een nadeel van de grammofoon is de zogenaamde rumble, gerommel op de achtergrond. Dat wordt veroorzaakt door de trillingen van het aandrijfwieltje dat de as van de motor met de draaitafel verbindt. Om dat te verhelpen wordt de snaaraandrijving ingevoerd en later de direct drive, waar de motor direct de as van de draaitafel is. Dit geeft een aanzienlijke kwaliteitsverbetering van het geluid. (Zie ook [[sterlingmotor]])

[[Category:Techniek]]

Fase gestuurde antenne

2025-02-24T11:27:11Z

Pvvledder:

De antenne bestaat uit een groot aantal kleine antenne-elementen die naast elkaar staan opgesteld. Door elk element apart na elkaar aan te sturen is het mogelijk het uit te zenden signaal in een bepaalde richting te sturen. Doordat de uitgestraalde golven elkaar op een berekend tijdstip ontmoeten versterken ze elkaar in de gewenste richting. De fase waarin elk element wordt aangestuurd wordt door een computer geregeld. Door de fase te veranderen kan de richting van het signaal worden veranderd. De richting kan verticaal en horizontaal worden bepaald. Omdat het systeem doorgaans gebruikt wordt in het gebied van zeer hoge frequenties, dus heel korte golflengtes, kan de antenne als geheel beperkte afmetingen hebben, wat wel zo prettig is. Een radarantenne kan hierdoor zeer gericht naar objecten zoeken. Het gereflecteerde signaal wordt op het beeldscherm als een punt weergegeven.
[[Categorie: techniek]]

Fase gestuurde antenne

2023-01-23T09:33:59Z

Pvvledder:

Fading

2023-01-23T09:32:24Z

Pvvledder:

Fading is het Engelse woord voor langzaam verdwijnen, afnemen in sterkte. Trommelremmen hebben er soms last van wanneer ze te heet worden. De remmen werken dan minder goed. Vooral op lange hellingen gevaarlijk.

Ook in de wereld van communicatie is het begrip fading bekend. Wanneer een radiostation ontvangen wordt kan het gebeuren dat de signaalsterkte afneemt of juist versterkt wordt. Dit geeft een zeer onrustig geluid dat onprettig is om te beluisteren. De oorzaak ligt bij de wijze waarop het signaal bij de ontvanger komt, de [[propagatie]].

Stations in de [[korte golf]] en [[middengolf]] hebben hier vooral mee te maken. Een bekend voorbeeld in de jaren zestig en zeventig is Radio Luxemburg op 208 meter golflengte. Dit commerciële station zond muziek uit voor jongeren. De studio stond in Londen en de banden werden ’s avonds tot drie uur in de ochtend uitgezonden vanuit Luxemburg omdat daar geen verbod bestond op commerciële radio.
=op zoek naar de oorzaak=
Aan het eind van de jaren 1920 meent men dat de oorzaak van fading gezocht moet worden in ruimte. In het blad Radio Wereld, weekblad voor Nederlandse Radio-Amateurs en Luisteraars, verschijnt een artikel over deze storingen: "De nieuwste hypothese zegt, dat fading teweeg wordt gebracht door seinen, die van andere hemellichamen uitgaan, en dan ook nog van buitenaardse intelligente wezens.
Hoewel gesteld wordt dat enkelen met deze theorie in hun schik zijn wordt snel met deze opvatting afgerekend en gesteld dat deze enthousiastelingen zich blij maken met een dode mus. Het zijn eerder zwaartekrachtgolven of magnetische invloeden van deze hemellichamen die verstorend werken, zo meent men te kunnen zeggen". Einde citaat. Latere inzichten hebben de waarheid boven tafel gebracht zodat de oorzaak van fading heden bekend is.
=gevonden=
Fading ontstaat wanneer het signaal via verschillende routes naar de ontvanger komt. Het zendersignaal gaat via een reflecterende laag hoog in de atmosfeer naar de ontvanger. Deze reflecterende laag verandert nogal eens van eigenschappen waardoor het signaal zwakker of sterker wordt gereflecteerd. Wanneer de afstand niet te groot is gaat het signaal ook rechtstreeks langs de aarde naar de ontvanger. De twee paden komen dus samen op de plaats waar de ontvanger staat. Doordat de signalen een andere weg hebben afgelegd komen ze niet precies op dezelfde tijd aan, soms versterken ze elkaar en soms verzwakken ze elkaar. Dat is interferentie. De radio zal nu een sterk wisselende ontvangst hebben, vaak met vervormd geluid. Een buitengewoon irritant verschijnsel.

[[Category:Techniek]]

Radiostoring

2023-01-09T12:40:40Z

Pvvledder:

Wanneer u in uw auto onderweg bent met de radio aan, dan kan het voorkomen dat u even een sterke storing ondervindt. Die storing is zeer plaatselijk. Deze wordt veroorzaakt doordat op de plaats van de storing een sterk elektromagnetisch veld (EMV) aanwezig is. Dit komt voor wanneer u de radio hebt afgestemd op een AM zender. Bij FM ontvangst zal deze storing niet voorkomen.
Zo’n EMV kan worden veroorzaakt door de aanwezigheid van hoogspanningsleidingen. Door de wisselspanning op de leidingen ontstaat rondom de leiding een EMV. De antenne van de radio pikt deze signalen op en verstoort het signaal van het radiostation. Wanneer u onder een stel TL lampen rijdt zal er een hinderlijke brom of geknetter hoorbaar worden.
Een andere oorzaak van storing heeft te maken met het feit dat tegenwoordig veel huizen zonnepanelen op het dak hebben. In een omvormer wordt van de geleverde gelijkspanning een wisselspanning gemaakt. Hierbij kunnen, als de omvormer niet aan strenge eisen voldoet, stoorvelden worden opgewekt die radiosignalen verstoren.
Het is dus van groot belang dat installaties die een EMV opwekken voldoende worden afgeschermd zodat de omgeving ervan verschoond is van ongewenste radiostoringen. Woont er bij u in de buurt een radiozendamateur, dan kan het gebeuren dat hij uw telefoon doet rinkelen. De energie van zijn zendsignaal wordt opgepikt door de draden aan uw telefoon. Door een eenvoudig filter aan te brengen bij uw telefoon kan de amateur de storing helpen voorkomen.

[[categorie:techniek]]

Transformator

2023-01-09T12:28:32Z

Pvvledder:

De transformator is een onmisbaar stukje techniek. Een transformator wordt gebruikt om de elektrische spanning in een geleider te verlagen of te verhogen. Het bekendst is de transformator, ook kort wel trafo genoemd, in onze radio of bandrecorder en oplaadapparaten. Meestal maakt de trafo van de 230 volt die uit het stopcontact komt een ongevaarlijke 9,12 of 15 volt. Dat is de spanning waarop veel apparaten in huis werken.
==up en down==
De trafo bestaat uit drie delen: twee spoelen koperdraad en een kern van ijzer. De werking is als volgt: Op de eerste wikkeling, de primaire, wordt een bepaalde wisselspanning aangesloten. Hierdoor ontstaat een magnetisch veld dat door de ijzeren kern sterk geconcentreerd wordt. Bij netvoeding wisselt de stroomrichting 50 keer per seconde van richting. Hierdoor wisselt ook het magnetisch veld 50 keer per seconde van richting. Dit wisselende magnetisch veld induceert in de tweede spoel, de secundaire wikkeling, een elektrische spanning. De hoogte van die spanning is afhankelijk van de verhouding tussen het aantal wikkelingen in de primaire en secundaire spoel. Bijvoorbeeld: Op de primaire wordt een wisselspanning aangesloten van 230 volt. Deze primaire heeft 100.000 wikkelingen dun draad. De secundaire heeft 10.000 wikkelingen. Dat is een tiende van het aantal wikkelingen van de primaire. Daardoor wordt in de secundaire spoel een spanning opgewekt die een tiende bedraagt van de primaire. De trafo heeft nu 230 volt teruggebracht tot 23 volt.
==in de tv van toen==
Om een zeer hoge spanning te verkrijgen aan de beeldbuis van de oudere televisietoestellen wordt gebruik gemaakt van een speciale hoogspanningstransformator. Om te beginnen wordt een schakeling aangebracht die een wisselspanning met een laag voltage opwekt met een hoge frequentie, tegen de 20.000 keer per seconde. Deze spanning gaat in de primaire wikkeling van de trafo, en omdat de secundaire wikkeling veel meer wikkelingen heeft dan de primaire wordt de spanning sterk verhoogd. In de oude televisie is vaak een zachte hoge pieptoon te horen die wordt veroorzaakt door deze schakeling. Voor oren van meer dan twintig jaar oud is de toon onhoorbaar.
=in de auto=
Andersom kan ook. In de auto wordt, als het geen diesel is, van de accuspanning van 12 volt een spanning van ongeveer 30.000 volt gemaakt zodat de bougie in de motor kan vonken. Dat gebeurt doordat in de motor een voorziening is aangebracht die de 12 volt snel achtereen onderbreekt. Deze verandering van 12 naar 0 volt zorgt dat in de bobine, ook een soort trafo, de spanning heel hoog wordt. Via de bougiekabels gaat de spanning naar de bougies die op het juiste moment vonken zodat het mengsel van benzine en lucht ontbrandt.
==scheiding==
En dan hebben we ook nog de scheidingstransformator. Wanneer de heer des huizes in de badkamer zijn elektrisch scheerapparaat gebruikt betrekt hij de energie uit het lichtnet door middel van een scheidingstransformator. Deze is aangebracht tussen de bedrading van het lichtnet en het stopcontact in het kastje boven de wastafel in de badkamer, waar de relatieve vochtigheid zeer hoog kan zijn. Vocht en elektriciteit horen niet bij elkaar te komen. Dat is gevaarlijk. De energie van het lichtnet komt niet verder dan de primaire wikkeling van de transformator. De spanning in de secundaire wikkeling kan niet wegvloeien naar de aarde wanneer de gebruiker een van de draden zou aanraken. Het is een extra veiligheidsvoorziening want scheren is bij voorkeur toch geen schokkende ervaring. Voorkomen is beter dan schokken krijgen.
[[categorie:apparaat]]

Trillerbobine

2023-01-09T12:25:47Z

Pvvledder:

{{
Infobox Object
| illustratie = 5213A_trillerbobine_7709.jpg
| naam =Rhumkorff-inductor/trillerbobine
| vervaardigd door = Corver c.s.
| functie = Opwekken hoogspanning t.b.v. vonkzender
| in gebruik vanaf = Begin twintigste eeuw
| in gebruik tot =
| vervanger van =
| vervangen door =
| populariteit =
| nieuwprijs =
| gewicht =
| vergelijk =
| trivia = Amateurs gebruiken vaak bobine uit T Fords
| media =
| gallery =
| Beeld en Geluid archiefnummer =5213
| externe_info =
}}

In de eerste zenders voor draadloze telegrafie wordt gebruik gemaakt van vonken om het signaal te moduleren.
Voor het opwekken van een vonk is een zeer hoge spanning nodig die duizenden [[volt]] bedraagt. Er wordt gebruik gemaakt van een trillerbobine, ook wel ruhmkorff-inductor genoemd. Deze is in feite een [[transformator]] met in de primaire wikkeling een beperkt aantal wikkelingen van dikker draad, en in de secundaire zeer veel wikkelingen van dun draad.

De triller is in feite een schakelaar die snel achter elkaar open en dicht gaat. Hij onderbreekt de stroom in de primaire wikkeling zodat in de secundaire wikkeling door transformatie een hoge spanning van duizenden volts wordt opgewekt.

Radio-amateurs gebruiken in het begin van het radiotijdperk vaak een trillerbobine uit de T-Ford. In die auto heeft iedere cylinder zijn eigen bobine om ervoor te zorgen dat de bougie een vonk maakt die het brandbare mengsel in de cylinder ontsteekt. Ook tegenwoordig zijn er auto's die per bougie een eigen bobine hebben. Alleen wordt de spanning niet meer met een triller geschakeld. de computer doet dit.

[[Category:Apparaat]]

Draaggolf

2023-01-09T12:21:14Z

Pvvledder:

Een draaggolf is een essentieel deel van alles wat nodig is om radio en televisiesignalen uit te zenden. Het signaal kan worden opgewekt door een afgestemde kring in de zender. De kring bestaat in essentie uit een draadgewonden spoel en een [[condensator]]. Men voert een elektrische spanning toe aan de kring en de condensator wordt opgeladen. Wanneer hij vol is zal hij zich via de spoel ontladen. Door de waarden, de eigenschappen, van deze componenten te bepalen kan men bepalen met welke frequentie dit proces zich voltrekt. De kring is dan in resonantie. Omdat aan de spoel een antenne is verbonden wordt de elektrische energie door de antenne de ruimte ingestraald. Tegenwoordig wordt voor de opwekking van de draaggolf wel gebruik gemaakt van een [[astabiele multivibrator]]. De draaggolven die worden opgewekt hebben frequenties die lopen van 1000 kilohertz tot vele megahertz.

Tegenwoordig maken omroepen en andere zendgemachtigden gebruik van een zeer breed frequentiespectrum. Omroepen bevinden zich in het gebied van de [[lange golf]], [[middengolf]], [[korte golf]] en VHF en UHF.
In de zender wordt het uit te zenden signaal, dat kan spraak of muziek of beeld zijn, geënt op de draaggolf. De draaggolf wordt gemoduleerd. Daar zijn verschillende systemen voor, [[AM]], [[FM]], en [[morsesignalen]].

Een ontvanger kan dit signaal opvangen door het signaal uit de lucht op te vangen met een antenne en het toe te voeren aan de ontvangerkring die kan worden afgestemd op dezelfde frequentie als de draaggolf.
In de ontvanger wordt het signaal dan gedemoduleerd. Nadat het signaal voldoende versterkt is kan de luisteraar het geluid beluisteren dat door de zender is uitgezonden.

[[Category:Techniek]]

Satellietschotel

2023-01-09T12:16:14Z

Pvvledder:

De satellietschotel is een installatie die in staat is op effectieve manier elektromagnetische straling zoals radio en televisie op te vangen en uit te zenden. Hij bestaat uit een parabolisch gebogen schotel en een ontvang- of zendantenne of een gecombineerde zend-ontvangantenne.

Als ontvangantenne reflecteert hij signalen, die worden opgevangen uit een bepaalde richting, naar de antenne die op een pootje in het brandpunt is geplaatst. Alle kleine signaaltjes samen vormen een sterk signaal dat via de kabel naar een ontvanger wordt geleid. Wordt de antenne gebruikt om uit te zenden dan straalt de antenne een signaal uit dat door de spiegel wordt gereflecteerd en in een evenwijdige bundel weggestuurd. Het signaal waaiert weinig uit zodat ver weg de sterkte nog voldoende is om ontvangen te worden.

Het is heel belangrijk de schotel zo nauwkeurig mogelijk op de gewenste plaats te richten. Dat kan de zendende satelliet zijn of een ander punt waar een ontvanger is opgesteld.
De schotelantenne is te vergelijken met een schijnwerper. Het lampje in het brandpunt straalt licht uit naar alle kanten. Door het licht door reflectie te bundelen krijgt men een sterke bundel die gericht kan worden. Andersom werkt het ook. Wanneer men een holle spiegel op de zon richt en een stukje hout in het brandpunt houdt, zal het houtje zeer snel zo heet worden dat het in brand vliegt.

Reportageteams die op afgelegen plaatsen werken sturen vaak hun materiaal via de satelliet naar de studio die duizenden kilometers ver weg kan zijn. Ze stralen hun signaal naar de satelliet met behulp van de schotelantenne.
Schotelantennes zijn zo goed dat een ruimtesonde die op miljoenen kilometers van de aarde foto's maakt van hemellichamen en deze met weinig vermogen naar de aarde kan sturen zodat wij kunnen zien hoe de oppervlakte van bijvoorbeeld Pluto er uitziet.

Astronomen maken ook gebruik van de schotel. De grote radiotelescoop bij Westerbork bestaat uit een groot aantal enorme schotelantennes die de uiterst zwakke radiostraling uit de ruimte ontvangen. Met de energie die men daar ontvangt kan een fietslampje nog niet branden. Toch ontsluiert men er de geheimen van het universum, dankzij de efficiënte schotelantennes.

[[Category:Apparaat]]

Richteffect

2023-01-09T12:14:25Z

Pvvledder:

==Zonder antenne geen ontvangst==
De antenne dient om radio- en televisie- en andere communicatiesignalen op te pikken die door zenders zijn uitgestraald.
Vroeger maakte men gebruik van lange draden die het zwakke signaal opvingen en naar de ontvanger voerden. De voortschrijdende techniek maakt het gebruik van kleinere antennes mogelijk.

Er zijn antennes in diverse uitvoeringen. De meest eenvoudige is nog steeds een draad die in de kamer langs het plafond gespannen kan worden. Die worden echter niet meer gezien tegenwoordig. Een andere eenvoudige antenne is de sprietantenne zoals die op de auto en schepen te vinden is. Dan hebben we de raamantenne, dan ook de “hark”, met de soortnaam Yagi antenne, dat is een antenne met allemaal dwarsstaafjes, de [[satellietschotel]], de in de radio ingebouwde [[ferrietantenne]], de [[loop-antenne]] en dan de [[actieve antenne]].
==afmeting belangrijk==
Om zo gevoelig mogelijk te zijn voor een bepaald signaal is het belangrijk dat de antenne bepaalde afmetingen heeft. Een draadantenne is op zijn best wanneer hij de lengte van een kwart golflengte of een veelvoud daarvan heeft van de draaggolflengte. Voor een spriet geldt dit ook. De actieve antenne bezit een ingebouwd versterkertje dat het antennesignaal al versterkt voor het via de kabel naar de ontvanger gaat.
==richtinggevoelig==
Een [[raamantenne]] bestaat uit een draad die gewonden is om een raamwerk, meestal in de vorm van een rechthoek. Deze antennes hebben een sterk richteffect. Om het zendersignaal zo goed mogelijk te ontvangen draait men de zijkant van het raam naar de zender. De zender ligt dus in het verlengde van het vlak van de antenne. De antenne wordt dus voor het beste resultaat op de zender gericht. Er bestaan antennes die geen richteffect hebben en antennes met een scherp richteffect.
Voor de komst van kabelradio en kabeltelevisie, heeft iedereen wel een antenne op het dak. Voor verafgelegen zenders, Duitse televisie bijvoorbeeld, prijkt in het midden van ons land op hoge masten de lange Yagi-antenne. Deze heeft een zeer sterke richtinggevoeligheid. Hij wordt nauwkeurig in de richting van de zender gericht. Antennes voor ons televisiekanaal Nederland 2 en FM radio worden op dezelfde wijze toegepast. Sprietantennes zijn daarentegen rondom even gevoelig, deze hebben dus een richteffect van nul. Ook [[schotelantennes]] hebben een duidelijk richteffect. Een magnetic [[loop antenne]] (magnetische ringantenne)is vooral in de amateurwereld snel populair aan het worden.

In de buizenradio’s en de latere transistorontvangers (portables) zit het ontvangende deel in de radio ingebouwd. Aan de achterzijde van de buizenradio bevindt zich een uitstekend handeltje waarmee de ingebouwde antenne een beetje kan worden verdraaid. Hierdoor kan de ontvangst van zenders in de [[middengolf]] en [[lange golf]] verbeteren. Dit is handig wanneer geen uitwendige antenne is aangesloten.

Deze ingebouwde antenne, ferrietantenne genoemd, bestaat uit een spoel van fijn litzedraad. Dat is een bundeltje dunne draden die samengevoegd zijn en omwikkeld met isolatiemateriaal. Deze draad wordt om een staaf ferroxube gewonden. Ferroxube is zeer gevoelig voor magnetisme en daardoor geschikt als kern van de ferrietantenne. Deze is het gevoeligst wanneer hij zo wordt gedraaid dat hij dwars staat op de richting waar de zender zich bevindt. Daarom is het bij draagbare radio’s belangrijk de radio zo neer te zetten dat de gewenste zender goed te ontvangen is. Draait men de radio een kwart slag dan zal het signaal aanzienlijk zwakker zijn.

[[Category:Techniek]]

Schoolradio

2023-01-09T12:08:48Z

Pvvledder:

Beelden zijn meestal veelzeggender dan het gesproken woord. Daarom wordt in het onderwijs al lang beeldmateriaal gebruikt om de lessen te verrijken. Vroeger hingen in de klas mooie gekleurde platen waar de leerlingen de hele dag naar konden kijken. Na verloop van tijd komen de media de klas in. De rol van de moderne media groeit snel. De radio speelt daarbij aanvankelijk de hoofdrol, later komt ook de televisie en computer de school in.

Naarmate het verschijnsel radio evolueert neemt ook de diversiteit van het gebruik ervan toe. Aanvankelijk gaat het in de programma’s voornamelijk om verstrooiing door muziek en spraak. De radio bevindt zich voornamelijk in de huiskamer. Na deze beginperiode wordt de radio op steeds meer gebieden ingezet. Het verschijnsel “schoolradio” ziet het licht in 1951. Op 18 december van dat jaar besluiten de AVRO, VARA en de VPRO tot de oprichting van de Stichting Nederlandse Schoolradio. Het doel is het verzorgen van schoolradio-uitzendingen voor alle scholen in Nederland. Aanvankelijk worden drie uitzendingen per week verzorgd voor de hoogste klassen van de lagere school. In 1955 wordt geëxperimenteerd met uitzendingen voor ULO, HBS, Lyceum en Gymnasium. Op de school is een bijbehorende filmstrook aanwezig, meestal zwart/wit en netjes opgerold in het gele kartonnen kokertje met dekseltje erop. In het verduisterde lokaal staat de projector klaar en wanneer het radioprogramma begint wordt het eerste beeld op het scherm geprojecteerd. Na de ‘ping’ schuift de leraar(es) het volgende beeld van de filmstrook voor de lens. Deze educatieve programma’s zijn zeer geliefd, het betekent voor veel kinderen een doorbreking van de klassenroutine, en je steekt er nog wat van op ook.

Jarenlang is schoolradio gebruikt. Wanneer de televisie meer algemeen goed wordt neemt de NOT, Nederlandse Onderwijs Televisie, het stokje over en maakt de schoolradio plaats voor schooltelevisie.

[[Categorie: Techniek]]

Selectiviteit

2023-01-09T12:01:57Z

Pvvledder:

Wanneer we een radio afstemmen op een zender willen we niet dat er andere signalen ontvangen worden. Met andere woorden, we willen alleen dat kleine stukje van de band beluisteren waarop “ons” station uitzendt.
In iedere frequentieband zijn wereldwijd duizenden radiozenders actief. De meeste zullen ons niet bereiken vanwege de afstand, maar zenders die sterk genoeg zijn kunnen hinderlijk werken wanneer de radio niet selectief genoeg is. Een vlak naast “ons” station gelegen zender willen we immers niet horen.

In het begin van het radiotijdperk is de selectiviteit van ontvangers beperkt. Omdat in die beginjaren nog maar zeer weinig zenders actief zijn is dat geen echt probleem. Naarmate het radioverkeer toeneemt raakt de gebruikte ruimte steeds voller.
Wanneer steeds meer zenders gaan opereren worden internationale afspraken gemaakt om de frequentieruimte netjes te verdelen.
In de [[middengolf]] zitten de zenders allemaal volgens internationaal afgesproken regels op 9 [[kilohertz]] afstand van elkaar zodat ze elkaars signaal niet zullen beïnvloeden. Tegenwoordig zijn er nagenoeg geen middengolfzenders actief. Ook in de [[FM band]] zijn de onderlinge afstanden tussen de zenders vastgelegd in internationale verdragen.

Behalve deze afspraken draagt de techniek ook haar steentje bij. In de ontvanger van tegenwoordig zijn afgestemde kringen ingebouwd die zeer kleine stukjes van de frequentieband kunnen selecteren om in de ontvanger te worden gedetecteerd en beluisterd. Wat er buiten dat smalle stukje band gebeurt wordt niet doorgegeven. Zo is het mogelijk verschillende zenders die vlak naast elkaar liggen apart te ontvangen zonder hinder van de naastgelegen zender. Het begrip selectiviteit betekent dus dat de ontvanger de mogelijkheid heeft om een smal stukje band te ontvangen en de signalen die daar vlak naast liggen te negeren.

[[Category:Techniek]]

Luidsprekerkast

2023-01-03T12:05:11Z

Pvvledder:

Een ketting is zo sterk als de zwakste schakel. In de lijn van radio tot [[luidspreker]] is de laatste van groot belang waar het een zuivere weergave betreft. Om een zo breed mogelijk spectrum weer te geven waar de verhoudingen tussen hoog en laag gehoord worden zoals ze bedoeld zijn, is het belangrijk de luidspreker met zorg te kiezen. Er zijn mensen die er de voorkeur aan geven zelf de kast te bouwen waar de luidspreker in komt. Daarbij zijn de materiaalkeuze, de afmetingen en de inrichting van belang.
=de kast=
De kast moet gemaakt worden van stevig materiaal dat niet makkelijk vervormt. Multiplex is hiervoor zeer geschikt wanneer het voldoende dik is, maar ook MDF en allerlei andere sterke materialen voldoen goed. Het is de bedoeling dat de kast zelf akoestisch dood is. Het doel is ongewenste [[resonantie]] te voorkomen.

Er zijn meerdere mogelijkheden in de bouw van de kast. Een zogenaamde basreflexkast heeft behalve het gaat aan de voorzijde van de luidpreker, een opening in een van de wanden van bepaalde afmetingen. Hierdoor kan geluidsenergie die door de beweging van de conus in de kast wordt opgewekt ook naar buiten en werkt zo mee aan een zuivere lage tonenweergave. Voor de hoge tonen speelt dit fenomeen veel minder. Men moet er ook op letten dat de kast een resonantiefrequentie heeft die buiten het gewenste frequentiebereik heeft. Stel dat de kast een resonantiefrequentie heeft van 150 [[Hertz]], dan zal deze frequentie als een storende versterking van die toonhoogte meeklinken. Een gesloten kast wordt van binnen met geluidabsorberend materiaal gevuld. In de basreflexkast wordt noppenschuim aan de binnenwanden gelijmd. Deze maatregelen hebben een positief effect op het rendement van de kast.
=goed + niet goed == slecht=
Een goed luidsprekersysteem geeft ook bij lage volumes een goed geluidsbeeld. Hard is dus niet per definitie beter. De bottom line is dat de keuze van de luidsprekerbox van essentieel belang is. Een goede versterker met inferieure luidsprekers klinkt waardeloos.

[[Categorie: Techniek]]

Laagfrequent

2023-01-03T12:01:22Z

Pvvledder:

Wij spreken over laagfrequent als we het frequentiegebied bedoelen tot ongeveer 20 [[kilohertz]]. Wanneer wij jong zijn kunnen wij die hoge tonen nog horen. Naarmate wij ouder worden zakt die grens enorm. In de radiotechniek gaat het om laagfrequente (LF), hoogfrequente (HF) tot superhoogfrequente trillingen (UHF). We hebben het over frequenties van 1000 KHz tot vele megahertz (MHz). Deze bijzonder hoge frequenties worden gebruikt als [[draaggolf]] die door de zender wordt uitgestraald. Deze draaggolf wordt gemoduleerd met het laagfrequent signaal, bijvoorbeeld spraak of muziek. De ontvanger wordt afgestemd op de frequentie van de draaggolf waarna deze kan worden versterkt in de HF verterkingstrap. Daarna gaat het signaal ter [[detectie]] (demodulatie)verder om gedetecteerd, gedemoduleerd te worden. Het laagfrequente signaal is nu na verdere versterking weer via de luidspreker of koptelefoon te beluisteren.

[[Category:Techniek]]

Éénlampsontvanger

2022-09-26T09:27:12Z

Pvvledder:

{{
Infobox Object
| illustratie =
| naam = Eénlampsontvanger
| vervaardigd door =
| functie =
| in gebruik vanaf =
| in gebruik tot =
| vervanger van =
| vervangen door =
| populariteit =
| nieuwprijs =
| gewicht =
| vergelijk =
| trivia =
| media =
| techniek = [[Éénlampsontvanger techniek|Techniek]]
| gallery =
| Beeld en Geluid archiefnummer =
| externe_info =
}}

Deze éénlamps ontvanger is een voorbeeld waarbij een bouwsel door modificatie voor meerdere doeleinden kon worden gebruikt. Gezien de bouw en het ontbreken van een antenne-, aarde- en hoofdtelefoonaansluiting is het aanvankelijk geen ontvanger geweest. Van de twee variabele condensatoren wordt er in de laatste versie nog maar één gebruikt. Het is waarschijnlijk dat op een later datum de ontvangfunctie is aangebracht omdat één spoelhouder als aansluiting van antenne en aarde is gebruikt.
De kwaliteit van de soldeerverbindingen is slecht.

[[Category:Apparaat|Eenlampsontvanger]]

Dralowid kombinator

2022-09-26T09:24:54Z

Pvvledder:

{{
Infobox Object
| illustratie =
| naam = Dralowid kombinator
| vervaardigd door =
| functie =
| in gebruik vanaf = 1929
| in gebruik tot =
| vervanger van =
| vervangen door =
| populariteit =
| nieuwprijs =
| gewicht =
| vergelijk =
| trivia =
| media =
| gallery =
| Beeld en Geluid archiefnummer =
| externe_info =
}}
==constructie==
In 1929 verschijnt de Dralowid Kombinator op de markt. Het is een bakelieten doosje met een lampvoet en aan de binnenzijde een aantal klem-stripjes waarin passende weerstanden en condensatoren geplaatst kunnen worden.
Het geheel is gebouwd op een multiplex grondplankje van 20 x 12,5 cm. Er zijn twee ebonieten paneeltjes voor het aansluiten van de voedingsspanningen en (vermoedelijk) een mA (milli ampère)meter. Aan de achterzijde is een aansluitstrip aangebracht met contactpennen voor het aansluiten van een hulpschakeling. De bedrading is uitgevoerd met rode GLAZITE.
==doel==
De Dralowid Kombinator is een voorloper van de geïntegreerde schakeling. Hij bestaat uit drie delen, 1 de weerstandsversterker, 2 de detector en 3 de hoogfrequentversterker. De schakeling is een weerstandsversterker met een indirect verhitte triode. De waarde van de koppelelementen in de roosterkring zijn ongebruikelijk: 2 µF/250kΩ. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de schakeling is gebruikt voor meetdoeleinden. Bij de gloeistroompennen van de aansluitstrip staat ‘-20 +20’. Dit zou er op kunnen wijzen dat een indirect verhitte triode van het type B2038 is gebruikt waarvan de gloeidraad kennelijk met gelijkstroom wordt gevoed. Ook dit is een indicatie dat het een meetschakeling betreft.
[[Category:Apparaat]]

Draagbare radio

2022-09-26T09:23:26Z

Pvvledder:

{{
Infobox Object
| illustratie =
| naam = Draagbare radio
| vervaardigd door = Philips
| functie = luisteren naar omroepen
| in gebruik vanaf = ca. 1940
| in gebruik tot =
| vervanger van =
| vervangen door = moderne transistorradio's
| populariteit =
| nieuwprijs =
| gewicht =
| vergelijk =
| trivia =
| media =
| gallery =
| Beeld en Geluid archiefnummer = 2390
| externe_info =
}}
==steeds kleiner ==
Essentiële kenmerken van een draagbare radio zijn het lage gewicht, de kleine afmetingen en de interne stroombron. Naarmate de ontwikkelingen in de elektrotechniek voortschrijden worden draagbare radio’s steeds kleiner. Grote ghettoblasters zijn ook wel draagbaar, klein zijn ze echter allerminst. De kleinste radio-ontvangers passen in een korrel rijst. Het grootste onderdeel is tegenwoordig de oortelefoon.
In 1940 brengt Philips een lamp uit die gebruikt wordt in de vroege draagbare radio. Deze portable avant la lettre bestaat uit een houten kastje met een draagriem. In het kastje is een ontvanger met twee buizen van het type DAH50 geconstrueerd. De ontvanger is gemaakt om zenders in de [[middengolf]] te ontvangen. De antenne is een om het kastje gewonden draad die dienst doet als [[raamantenne]]. De eerste buis doet dienst als hoogfrequent versterker. Het opgevangen en versterkte antennesignaal wordt gedetecteerd, gedemoduleerd, en dan als laagfrequent signaal toegevoerd aan de tweede buis die het sterk genoeg maakt om met een koptelefoon te kunnen beluisteren.
Voor de afstemming wordt gebruik gemaakt van twee knoppen die aan de voorzijde bevestigd zijn.
==klein is een relatief begrip==
Het gewicht zou nu als hoog worden gekwalificeerd, in die dagen was hij licht in vergelijking met de grote kasten van toen. De afmetingen zijn voor die tijd zeer bescheiden.
De interne stroombron is een batterij die 15 volt spanning levert, en nog een die bestemd is voor de gloeidraad van de lamp, de gloeistroombatterij. Deze batterijen bevinden zich in een compartiment onder de bodem van de ontvanger. Het geheel weegt dan wel enkele kilo's, draagbaar was het wel, al is het redelijk onhandig in vergelijking met hedendaagse portables. In de jaren 60 komen er veel nieuwe modellen portable op de markt, vaak met drie golfbereiken, de lange-, midden- en de kortegolf. Energie wordt betrokken uit enkele batterijen met een werkspanning van 4,5 tot 9 volt. De antenne is de [[ferrietantenne]]. Een aansluitpunt voor een externe antenne is vaak ook aanwezig.

[[Category:Apparaat]]

Draadrecorder

2022-09-26T09:19:59Z

Pvvledder:

{{
Infobox Object
| illustratie = Draadrecorder.jpeg
| naam = draadrecorder
| vervaardigd door = diverse fabrikanten
| functie = audio opnemen en afspelen
| in gebruik vanaf = jaren '30
| in gebruik tot = jaren '50
| vervanger van =wasrolopnemer
| vervangen door =bandrecorder
| populariteit =
| nieuwprijs =
| gewicht =
| vergelijk =
| trivia =
| media =
| gallery =
| Beeld en Geluid archiefnummer =
| externe_info =
}}

In de [[bandrecorder]] wordt een band langs de opname- en afspeelkoppen geleid. In een draadrecorder loopt een magnetiseerbare staaldraad van ongeveer 0,9 mm langs de koppen. Bij opname wordt de draad gemagnetiseerd. Het voordeel van de draadrecorder boven de bandrecorder is dat de magnetische informatie in de draad lang goed blijft. De band met een magnetiseerbare laag erop heeft een veel kortere levensduur waardoor de kwaliteit van de opname na enkele jaren duidelijk is verminderd.
De staaldraad wordt tijdens de opname en het afspelen op een spoeltje gewikkeld. Een op en neer bewegend hefboompje zorgt ervoor dat de draad gelijkmatig op de spoel wordt opgewonden.
Een nadeel van de draad is dat bij onzorgvuldige hantering deze in de war kan raken. Dat zou hem onbruikbaar maken.
Er zijn, net als bij de bandrecorder het geval is, combinatie-apparaten gemaakt. Bovenop een radiotoestel is een ruimte waar de recorder een plek heeft, soms samen met een grammofoon. Hierdoor is het mogelijk opnames te maken van een grammofoonplaat of een radio-uitzending. Ze worden ook ingezet als dicteerapparaat. Zie ook [[Peirce Dictation Wire Recorder]].

[[Category: Apparaat]]

Doorgezaagde radio

2022-09-26T09:16:56Z

Pvvledder:

{{
Infobox Object
| illustratie =
| naam = Doorgezaagde ERRES radio KY126
| vervaardigd door =
| functie =
| in gebruik vanaf = 1932
| in gebruik tot =
| vervanger van =
| vervangen door =
| populariteit =
| nieuwprijs =
| gewicht =
| vergelijk =
| trivia =
| media =
| gallery =
| Beeld en Geluid archiefnummer = 2564
| externe_info =
}}

Dit radiotoestel is een type dat in 1940 nog in veel Nederlandse huiskemers staat. Het is ingericht voor de ontvangst van omroepzenders in het midden- en langegolfgebied. Het apparaat is vrij eenvoudig van opzet en omvat een [[hoogfrequentversterker]]- (E455), [[detector]]- (E462), [[laagfrequent versterker]]- (E499) en een eindversterkertrap (E443H). De nummers tussen haakjes zijn de typenummers van de gebruikte lampen. Het toestel komt in 1932 op de markt en kostte fl.142,00.

Het toestel is -na de verplichte toestel inlevering in mei 1943-door zagen passend gemaakt voor gebruik in een verborgen ruimte. Het bovendeel met de [[luidspreker]] en onderste gedeelte met de ontvanger zijn even hoog (22 cm). Hiertoe is een segment uit de kast weggenomen. Het zaagvlak van het ontvanger gedeelte is bijgekleurd. Vlekken hiervan zijn zichtbaar op het zaagvlak van het luidsprekerdeel.

Een andere doorgezaagde radio is de [[octode super]] van Philips.

[[Category:Apparaat]]

Wisselstroomgenerator

2022-09-19T08:50:28Z

Pvvledder:

Een wisselstroomgenerator levert door de constructie een stroom op de vele malen per seconde van richting wisselt. We vinden de wisselstroomgenerator in elektriciteitscentrales en auto's, op de fiets, in windmolens en zo meer. De frequentie, het aantal keren dat de stroom van richting verandert hangt af van het toerental. In de centrale draaien de generatoren constant op 50 toeren per seconde, 3000 per minuut. Die stroom krijgen wij thuis aangeleverd. In de autodynamo wisselt het toerental wanneer de motor sneller of langzamer draait. Op de fiets gebeurt dat ook. Wanneer toch [[gelijkstroom]] nodig is gebruiken we een [[gelijkrichter]]. Wanneer we een [[draaggolf]] produceren is het ook een wisselstroomprodukt met een zeer hoge frequentie. Hiervoor worden electronische schakelingen gebruikt. Vroeger maakte men voor lagere frequenties wel gebruik van dynamo's zoals de [[alexanderson generator]].
[[Categorie: apparaat]]

Wisselstroomgenerator

2022-09-19T08:46:12Z

Pvvledder:

Zelf snijden

2022-09-19T08:42:46Z

Pvvledder:

Zelf platen snijden om muziek op te nemen is tegenwoordig zeer ongebruikelijk. Wij doen het wel digitaal of nog op magneetband. In 1935 zijn apparaten in de handel waarmee zelf platen snijden mogelijk wordt. Tezelfdertijd is een amateur er in geslaagd een snij-apparaat te construeren waarmee hij zelf grammofoonplaten maakt met muziek die van de radio of thuis live via een microfoon wordt afgenomen.
Het apparaat bestaat uit een synchroonmotor die draait met 88 toeren per minuut en een draaiplateau aandrijft, een snijarm met de snijnaald. De naald is een saffier daar een stalen naald niet de kwaliteit geeft die gewenst is omdat deze allerlei bijgeluiden produceert.

Het geheel is gemonteerd op een multiplex plaat van 2 centimeter dik die op rubber blokjes rust om storende trillingen zoveel mogelijk te vermijden. De druk van de snijnaald op de plaat wordt geregeld door een gewicht dat tussen het draaipunt en de snijkop over de arm schuift. Hoe dichter bij de snijkop hoe zwaarder de naald op de plaat drukt. Door te experimenteren wordt de beste druk gevonden en door een streepje op de arm te zetten kan de bediener het gewicht telkens op dezelfde plek schuiven.
Door middel van een stelsel van tandwieltjes en stangetjes wordt de naald tijdens de opname in een spiraal naar het midden geleid. Tijdens het snijden van de groef komt materiaal vrij, de zogenaamde ‘spaan’. Deze mag niet in het mechaniek terecht komen en daarom zit aan het plateau naast de draaischijf een opwindmechaniekje dat de spaan netjes oprolt.
De te snijden plaat is van glas met daarop gespoten een laagje zwart materiaal dat na het snijden met een vloeistof wordt gehard waarna een andere vloeistof wordt opgebracht om daarmee de plaat te polijsten. Deze platen van het merk Simplex hebben een diameter van 25 centimeter en kosten f 0,75 per stuk. Opgeslagen in een gesloten blik blijven ze enige maanden goed. De lengte van de opname is ongeveer 5 minuten per zijde.

De positie en stand van de snijnaald zijn belangrijk om een zo klein mogelijke [[fouthoek]] te realiseren. Een probleem is nog dat geen enkele saffier dezelfde maat heeft. Een te lange saffier krast teveel, en staat te hoog op de plaat wat een te grote fouthoek tot gevolg heeft. Is de naald te kort dan kan de spaan niet goed wegkomen en hoopt zich op. Er zijn saffieren die 1 mm lang zijn en er zijn er van wel 4 mm lang. Als maatstaf wordt bepaald dat de saffier zelf 2 mm lang moet zijn en onder een hoek van 75 graden geslepen. Ook de vorm van de punt van de naald is van belang. Hij mag niet te puntig zijn noch te bot. Aan al deze vereisten moet worden voldaan wil een acceptabele opname gemaakt kunnen worden.
Is de minutieuze afstelling van de naaldhouder eenmaal gedaan dan mag deze niet meer gewijzigd worden. Na tien platen is de naald versleten en moet er een nieuwe worden geplaatst.

In de jaren dertig staat in de kelder van het VARAgebouw een platensnijder waar opnamen mee worden vastgelegd voor later gebruik. Men gebruikt wasplaten die slechts één à twee keer gebruikt kunnen worden bij heruitzendingen. Na de eerste keer afspelen is de kwaliteit van het geluid al sterk verminderd. Na gebruik worden de groeven op de plaat weggeslepen zodat er een glad oppervlak ontstaat waar een nieuwe opname gemaakt kan worden. De wasplaten zijn ongeveer 5 centimeter dik. Omdat ze erg zwaar zijn hoeven ze bij het snijden en afspelen niet te worden vastgezet, ze blijven door hun gewicht wel liggen. Bij het weer glad maken wordt de plaat op een draaiplateau door vacuüm vastgezogen zodat hij er bij de hoge draaisnelheid niet verschuiven zal.
Ook andere omroepen maken gebruik van deze techniek. Zo kan wanneer de omroeporkesten met vakantie zijn toch muziek van deze orkesten worden uitgezonden.

[[Categorie:Apparaat]]